ប្រវត្តិសាស្រ្ត

បើលើកឡើងអំពីរដ្ឋអាឡាស្កា (Alaska ) អ្នកអានគ្រប់រូបប្រាកដជាស្គាល់ច្បាស់ភ្លាមថាជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង៥០ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ភាពងាយស្រួល ដល់ការចងចាំរបស់មហាជនទូទៅព្រោះរដ្ឋមួយនេះ មានទីតាំងដាច់តែឯងនៅចុងភាគពាយព្យ ដោយផ្តាច់ចេញពីរដ្ឋផ្សេងៗ ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នានៅភាគខាងត្បូងប្រទេសកាណាដា ខណៈរដ្ឋអាឡាស្កា ព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រអាកទិក និងស្ថិតនៅភាគលិចនៃប្រទេសកាណាដា តែឯងនោះ។ រដ្ឋអាឡាស្កា គឺជារដ្ឋធំបង្អស់របស់សរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១ ៧១៧ ៨៥៦គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងរដ្ឋសហព័ន្ធទី៤៩ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ បើរម្លឹកឡើងទៅអតីតកាល អាឡាស្កា គឺជាដែនដីសូម្បីដោយផ្ទាំងទឹកកក និងភ្នំទឹក​កក​ ខណៈពីបុរាណកាលគឺជាត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអះអាងថាមានផ្ទៃដៃជាប់នឹងព្រំប្រទល់ប្រទេសរុស្សីសព្វថ្ងៃ មានន័យថាជាផ្លូវសម្រាប់មនុស្សសម័យបុរាណ និងសត្វគ្រប់សព្វយ៉ាងធ្វើដំណើរឆ្លងទៅវិញទៅមករវាងទ្វីបអាមេរិកខាងជើង និងទ្វីបអាស៊ី។ តែរាប់ពានឆ្នាំមក…

សង្កេតទៅក្នុងផែនទីតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង ច្បាស់ណាស់យើប្រាកដជាក្រឡេកឃើញ​មហាយក្សឥណ្ឌា ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងនោះក៏សង្កេតឃើញប្រទេសពីរដែលជាអតីតទឹកដីរបស់ឥណ្ឌាផងដែរនោះ បច្ចុប្បន្នក្លាយជារដ្ឋដាច់ដោយឡែក និងមានព្រំប្រទល់សង​ខាងជាប់ឥណ្ឌាស្រាប់នោះគឺ ប៉ាគីស្ថាន និងបង់ក្លាដែស។ ចំពោះប្រទេសទាំងទ្វេខាង​លើនេះ សុទ្ធតែបានកើតឡើងក្រោយសម័យកាលនៃការដកអាណានិគមរបស់អង់គ្លេស ចេញពីឥណ្ឌា។ ផ្នែកទី០១ ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន នៅមុនពេលទទួលឯករាជ្យភាពពីអាណានិគមអង់គ្លេស ប៉ាគីស្ថាន គឺគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសឥណ្ឌាតែប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារតែភាពមិនចុះសម្រុងនឹងគ្នារវាងអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម និងសាសនាហិណ្ឌូ ដូច្នេះបានជាមុនដកខ្លួនចេញ អង់គ្លេស បានបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនេះដោយបានធ្វើការបំបែករដ្ឋសហភាពឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាន ជាពីរផ្សេងគ្នា។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងឆ្នាំ១៩៥៥ សភាជាតិប៉ាគីស្ថាន បានបង្កើតឡើងនិងកំណត់ប្រទេសខ្លួនគឺជា សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមប៉ាគីស្ថាន។ ស្ថានភាពនយោបាយខុសពីឥណ្ឌា ដោយប៉ាគីស្ថាន បានអនុវត្តន៍របបប្រធានាធិបតី ជាប្រមុខរដ្ឋ ខណៈនាយករដ្ឋមន្ត្រីដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦២…

កន្លង​ទៅ​នេះ​គណនី Udom Phlong Art បាន​បង្ហាញ​នូវ​ទឹកដៃ​គំនូរ​នៃ​រូប​ព្រះ​នាង​នាគ​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​មួយ ដែល​រចនា​ឡើង​ដោយ​ទឹកដៃ​របស់​ខ្លួន​ជា​កូន​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ពិតៗ។ រូបភាព​នេះ​បាន​ទទួល​ការ Share ចេញ​ពី​បងប្អូន​យើង​ជិត ៣ ពាន់​ដង​ហើយ ហើយ​មាន​មតិ​សរសើរ​មិន​ដាច់​ពី​មាត់ ១០០ លើ ១០០ នាក់​តែ​ម្តង។ នេះ​មិន​ទាន់​រំលេច​ចេញ​ផ្នែក Background ខាង​ក្រោយ​ផង ចុះ​ទម្រាំ​បាន​បញ្ចប់​ផ្នែក Background ទៀត តើ​កប់​ប៉ុណ្ណា​ទៅ? រូបគំនូរផ្សេងៗទៀតដែលជាស្នាដៃរបស់ Udom Phlong Art៖

ក្នុងសង្គ្រាមសម័យទំនើបនេះ ពិភពលោកប្រាកដជាមិនអាចខ្វះបាននូវសម្ភារៈសឹកសំខាន់ៗ ព្រមទាំងគ្រឿងយាន្តជំនិះសំខាន់ៗ ក្នុងការធ្វើចេញច្បាំងជារួមផង។ ក្នុងនោះរថក្រោះ ក៏ជាផ្នែកសំខាន់មួយចំបាច់ ក្នុងជួរកងទ័ពជុំវិញពិភពលោក។ រថក្រោះ ត្រូវបានលេចរូបរាងឡើងដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ នាសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ហើយរថក្រោះដែលផលិតដំបូងគឺមានប្រភពចេញមកពី ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលមានឈ្មោះថា Little Wille ។ ការផលិតថរក្រោះនេះ ដើមឡើយ​ក្នុងគោលបំណងជាយាន្តដាក់នៅពីមុខទាហាន ដើម្បីទប់គ្រាប់ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើសង្គ្រាមវាយចូលបន្ទាយសត្រូវ ឬធ្វើសង្គ្រាមលក្ខណៈសត្រូវនៅក្នុងត្រង់សេ។ តែក្រោយមក ចូលដល់សម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រថក្រោះ ត្រូវបានកែច្នៃឲ្យកាន់តែមានឥទ្ធិពល និងគ្រោះថ្នាក់កាន់តែខ្លាំងលើសត្រូវថែមទៀត។  Little Wille  ដែលផលិតនៅចក្រភពអង់គ្លេស នាគ្រាដំបូងបានតែធ្វើដំណើរតាមគន្លងផ្លូវដែល​រៀបស្មើរប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺមានល្បឿនយឺតជាខ្លាំង ដោយអាចបរបានត្រឹម​៣​គីឡូ​ម៉ែត្រ ក្នុងមួយម៉ោង…

ចាប់តាំងពីមុនសតវត្សទិ៍១៥ អឺរ៉ុប និងអាស៊ី តែងតែធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមកតាមរយៈមធ្យោបាយដំណើរតាមផ្លូវគោក ឬមួយការធ្វើដំណើរដោយផ្លូវទឹក ពោលគឺត្រូវជិះកាត់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងត្រូវវាងទ្វីបអាហ្វ្រិកមួយជុំទើបដល់គោលដៅ។ មកដល់សតវត្សទិ៍ទី១៥ បុគ្គលមួយរូបដែលបានសាងឈ្មោះខ្លួនទុកក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិនោះគឺ គ្រីស្តុប កូឡុំ (Christonpher Columbus )  ដែលបានធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកដោយចៃដន្យរកឃើញនូវបណ្តាប្រទេសជាច្រើនក្នុងទ្វីបអាមេរិក។ ដើមហេតុបានកើតឡើងដោយសារនាវិក ជនជាតិអ៊ីតាលីខាងលើបានស្វែងយល់ថាពិភពលោកគឺមានរាងមូល ដូច្នេះប្រសិនបើធ្វើដំណើរតាមនាវាត្រង់ចេញពីតំបន់អឺរ៉ុប ឆ្ពោះទៅកាន់ទិសខាងលិច ប្រាកដជាដល់ទ្វីបអាស៊ី ពោលគឺមិនចាំបាច់ធ្វើដំណើរវាងទ្វីបអាហ្រ្វិកដោយប្រើរយៈពេលយូរឡើយ។ ជាការពិតទៅ ការស្វែងរកឃើញទ្វីបអាមេរិកនេះ អាចចាត់ទុកជាភាពចៃដន្យក៏ថាបាន ប៉ុន្តែទាំងនេះគឺជាសមិទ្ធផលដ៏អស្ចារ្យរបស់លោក គ្រីស្តុប កូឡុំ ដែលជាកូនអ្នកត្បាញក្រណាត់រូបនេះ។ កុមារភាពរបស់គាត់ គឺចេះបើកនាវាតាំងពីអាយុ១៤ឆ្នាំមកម្ល៉េះ ដោយសារតែធ្វើដំណើរជាមួយឪពុករបស់គាត់ក្នុងដំណើរលក់ក្រណាត់ត្បាញ។ មុនដល់ការធ្វើដំណើរដ៏អស្ចារ្យខាងលើ…

បច្ចុប្បន្នក្នុងសកលោក មនុស្សជាតិចងចាំមិនភ្លេចទេនូវឥទ្ធិពល និងមហិច្ឆតារបស់ប្រទេសជប៉ុន នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ជាជាក់ស្តែង ឧបទ្វីបកូរ៉េ គឺជាទីតាំងដែលជប៉ុនធ្វើការជ្រៀតជ្រែកដំបូងគេ នេះក៏ដោយសារតែភូមិសាស្ត្រនៅជិតប្រទេសមួយនេះជាងគេផងដែរ។ ប៉ុន្តែបើសិក្សាលម្អិតទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រ ជប៉ុនធ្លាប់ធ្វើការឈ្លានពានលើមកក្នុងឧបទ្វីបកូរ៉េដំបូង តាំងពីឆ្នាំ១៥៩០ ម្តងរួចមកហើយ ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។ ការចូលមកគ្រប់គ្រងដាក់អាណានិគមលើឧបទ្វីបកូរ៉េបានកើតឡើងសម្រេច នៅពេលដែលជប៉ុនបានក្លាយជាមហាអំណាចឈ្លានពាន នៅដើមសត្សវត្សរិ៍២០ ពោលពួកទាហានជប៉ុន បានចូលមកដល់ទឹកដីឧបទ្វីបកូរ៉េជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១០ ហើយពេលនោះក៏បានធ្វើការទម្លាក់ព្រះអង្គម្ចាស់ GoJong របស់ប្រទេសកូរ៉េថែមទៀតផង។ ដើមហេតុនៃវត្តមានរបស់កងទ័ពជប៉ុន លើទឹកដីឧបទ្វីបកូរ៉ នៅពេលដែលជប៉ុនបានច្បាំងឈ្នះលើពួកចិន និងពួករុស្សី ខណៈឯទឹកដីកូរ៉េគឺស្ថិតនៅទីតាំងកណ្តាលនៃប្រទេសទាំង៣ (ចិន/រុស្សី/ជប៉ុន) ផងនោះ ដូច្នេះគឺពិតជាពិបាកក្នុងការគេចផុតពីនឹមអាណានិគមមួយនេះណាស់។ ជប៉ុន មិនត្រឹមតែបញ្ជូនទាហានមកដល់ឧបទ្វីបកូរ៉េនោះទេ សូម្បីតែការគ្រប់គ្រងប្រទេស…

ប៉ូលខាងត្បូង គឺជាផ្ទាំងទ្វីបទឹកកកមួយដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងភពផែនដីយើងនេះ ខណៈ បច្ចុប្បន្នភាពមានក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីបណ្តាប្រទេសមហាអំណាចជុំវិញពិភព លោក ជាច្រើនកំពុងធ្វើដំណើរទៅសិក្សានៅទីនោះ ដោយខ្លះក្នុងគោលបំណងស្វែង រកអ្វីដែលថ្មីៗ ខ្លះគោលដៅរកប្រយោជន៍ដល់មនុស្សជាតិ និងមួយចំនួនទៀតស្វែងរកផលប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសពួកគេ។ តែមុននឹងមានសព្វថ្ងៃ ដើមឡើយប៉ូលមួយនេះគ្រាន់តែជាកន្លែងផ្ទាំងទឹកកកធំមហាសាលទុកចោល ដែលសឹងតែមនុស្សជាតិគ្មានបានគិតថានៅក្នុងភពផែនដីយើងផង។ ប៉ូលមួយនេះ ត្រូវបានរកឃើញដោយមនុស្សជាតិដំបូងគេនោះគឺលោក រ៉ូល អាមុនសេន (Ronald Amunsen) ដែលជាជនជាតិន័រវេស។ គាត់កើតនៅឆ្នាំ១៨៧២ និងពេលធំពេញវ័យគឺជាអ្នកសិក្សាផ្នែកវិជ្ជាពេទ្យមួយដ៏ចំណាន។ តែនៅពេលរូបគាត់អាយុ២១ឆ្នាំ ម្តាយឪពុករបស់គាត់បានបាត់បង់ជីវិតទៅ បានធ្វើឲ្យជីវិតគាត់បានផ្លាស់ប្តូរ ដោយមានគោលគំនិតចង់ស្វែងរកអ្វីដែលថ្មី និងជាពិសេសការស្រម៉ៃចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ភាគខាងត្បូងនៃពិភពលោក ដើម្បីស្វែងរកអ្វីដែលថ្មីដែលពុំធ្លាប់មាននរណាដែលធ្វើដំណើរទៅ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៧ រ៉ូល អាមុនសេន បានសម្រេចក្តីបំណង…

ភពព្រះចន្ទ គឺជាភពរណបរបស់ភពផែនដីយើង ហើយក៏ជាភពដែលនៅជិតភពផែនដីជាភពដទៃទៀតផងដែរ។ ហេតុនេះហើយបានជាមានវត្តមានរបស់មនុស្សយើងបានទៅដល់ទីនោះ ក្នុងគោលបំណងស្រាវជ្រាវស្វែងរកលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ។ បើលើកឡើងពីភពព្រះចន្ទ ដែលជាភពរណប និងទទួលពន្លឺជះមកផែនដីរៀងរាល់រាត្រី គេប្រាកដជានឹកឃើញដល់បុរសទី១ ជាន់លើភពមួយនេះគឺ នីល អាមស្ត្រង ដែលជាអ្នកអវកាសដ៏ជំនាញ ហើយទទួលបានឋានៈតែមួយគត់លើលោកថាជាមនុស្សដំបូងគេបានទៅដល់ភពព្រះច័ន្ទ និងបានឈរនៅទីនោះមើលមកភពផែនដីយើងវិញ។ នីល អាមស្ត្រង កើតនៅថ្ងៃទី០៥ ខែសិហា ឆ្នាំ១៩៣០ នៅរដ្ឋ Ohio​សហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងពេលកុមារភាព កុមារ នីល អាមស្ត្រង ជាសិស្សពូកែម្នាក់ខាងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយក៏មានចំណូលចិត្តខាងផ្នែកអាវកាសផងដែរ។ អាយុមិនទាន់គ្រប់១០ឆ្នាំផង រូបគាត់បានធ្វើឧស្សាហ៍ចំណាយពេលច្រើននៅក្នុងព្រលានយន្តហោះក្នុងរដ្ឋរបស់ខ្លួន ដោយចូលចិត្តស្តាប់ការរៀបរាប់របស់អ្នកមានបទពិសោធន៍។ ពេលចូលពេញវ័យ…

មហាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកលើកដំបូងបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩២៩ ដែលមនុស្សទូទាំងពិភពលោកបានដាក់ឈ្មោះឲ្យថា The Great Depression ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលរាលដាលជុំវិញពិភពលោកយើង ថែមទាំងមានរយៈពេលយូរទៀតផង។ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតយក្សមួយនេះបានចាប់កំណើតចេញពីទីក្រុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក​​នោះគឺ ញ៉ូយក របស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅអំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៩។ រំលឹកឡើងបន្តិចទៅ ទីក្រុងញ៉ូយក គឺជាបណ្តុំនៃទីកន្លែងចរន្តសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ក្រោយពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានបញ្ចប់ ពីព្រោះសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាប្រទេសដែលឈ្នះសង្គ្រាម និងបានកេងចំណេញពីសង្គ្រាមតាមរយៈការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីរាប់ពាន់លានដុល្លារទៅកាន់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់អឺរ៉ុប ដែលងើបពីភ្លើងសង្គ្រាមត្រូវការអភិវឌ្ឍ និងកសាងប្រទេសឡើងវិញ។ មហាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនេះ បានកើតឡើងដោយសារតែការធ្លាក់ចុះតម្លៃនៃទីផ្សារភាគហ៊ុន ដែលភ្លាមៗនោះបានធ្វើឲ្យក្រុមហ៊ុនជាច្រើននៅទីក្រុងញ៉ូយក បានបិទទ្វារក្ស័យធនតែម្តង។ ចំពោះដើមហេតុនៃការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃទីផ្សារភាគហ៊ុននោះគឺ ទាក់ទងទៅនឹងដំណើរវិវត្តន៍នៃរបបមូលធននិយម ដោយសារតែការផលិតហួសប្រមាណនៃទីផ្សារ ខណៈក្នុងរបបមួយនេះក្រុមមនុស្សវណ្ណៈទាបពុំសូវមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទិញទំនិញថ្លៃៗ។ ដើម្បីទប់ស្កាត់នឹងវិធីសាស្ត្រនេះ ពួកមូលធនបានធ្វើការបណ្តេញកម្មកររបស់ខ្លួនមួយភាគធំ…

សតវត្សទី១​នៃគ.ស.មានមនុស្សជាច្រើនមកពីប្រទេសឥណ្ឌាដែលបានមកតាំងលំនៅ។ ពួកគេបាននាំមកនូវសាសនា វប្បធម៌ ភាសា។ល។ អរិយធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកកើតឡើង តាំងពីសតវត្សទីមួយ ក្នុងសម័យជាតិខេមរា មកម្ល៉េះ។ កំឡុងសតវត្សទី៣ ទី៤ និងទី៥ ពួករដ្ឋឥណ្ឌានីយកម្មនៃនគរវ្នំ និងរដ្ឋបន្តពីនគរវ្នំ ចេនឡា ដែលគឺជារដ្ឋមួយមានទឹកដីនៅកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមភាគនិរតីសព្វថ្ងៃនេះ។ អស់រយៈពេលជាង ២០០០ ឆ្នាំ កម្ពុជាបានស្រូបយកឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា ហើយបានបន្តជះឥទ្ធិពលនេះទៅក្នុងអរិយធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែលបច្ចុប្បន្ននេះរួមមានប្រទេសថៃ និង លាវ។ តិចតួចណាស់ ត្រូវបានគេស្គាល់អំពីអង្គនយោបាយមួយចំនួន យ៉ាងណាមិញ ពង្សាវតារចិន និងកំណត់ត្រាសួយសារអាករបានវែកញែកអំពីអង្គនយោបាយទាំងនោះ។ អង្គនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននោះត្រូវបានគេគិតថាជាទឹកដីនៃនគរវ្នំដែលបានកាន់កាប់កំពង់ផែមួយ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអ្នកភូមិសាស្ត្រអេឡិចសង់ទ្រី លោកខ្លោឌ្យូស-អាពូទលេមីថា កត្តិគរៈ។ពង្សាវតារទាំងនេះរ៉ាយរ៉ាប់ថាបន្ទាប់ពីព្រះបាទជ័យវម៌្មទី១ចូលទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៩០ ចលាចលបានកើតឡើងដែលបង្កឱ្យមានការបែងចែកនគរទៅជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងសេរីដោយពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានអំណាចទន់ខ្សោយក្រោមវិជិតរាជ្យរបស់ជ្វា។ អធិរាជាណាចក្រខ្មែរបានធំធាត់ឡើងចេញពីការបន្សល់ទុកទាំងប៉ុន្មានពីចេនឡា ហើយបានប្រែកាន់តែរឹងមាំឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ នៅពេលដែលព្រះបាទជ័យវម៌្មទី២ (បានសោយរាជ្យ…