ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (គ.ស. ១១១៣–១១៥០) ជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដ៏លេចធ្លោមួយព្រះអង្គនៃសម័យអង្គរ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរ និងជាអ្នកបង្កើតគ្រឹះសម្រាប់ភាពរុងរឿងនៃអាណាចក្រអង្គរ។ ទោះបីជាព្រះអង្គមិនមែនជាអ្នកកសាងអង្គរឡើងមុនគេបង្អស់ (ព្រោះអង្គរត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ នៅអំឡុងឆ្នាំ ៨៨៩) ប៉ុន្តែព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការពង្រីក និងបង្រួបបង្រួមអាណាចក្រខ្មែរ ដែលបានដាក់គ្រឹះសម្រាប់ការកសាងប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្រោយមក។ ខាងក្រោមនេះជាកេរតំណែលសំខាន់ៗរបស់ព្រះអង្គ៖
## ១. ការបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរ
– **បញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិល**៖ នៅសតវត្សទី១១ អាណាចក្រខ្មែរបានឆ្លងកាត់ភាពចលាចល និងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងដោយសារការប្រជែងរាជបល្ល័ង្ក។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១១១៣ បន្ទាប់ពីទម្លាក់ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១។ ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួមអាណាចក្រដែលបែកបាក់ ដោយបញ្ចប់ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងបង្កើតស្ថិរភាពនយោបាយ។
– **ការពង្រីកទឹកដី**៖ ព្រះអង្គបានដឹកនាំយុទ្ធនាការយោធាប្រឆាំងនឹងចាម្ប៉ា (ប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ) និងបានពង្រីកឥទ្ធិពលខ្មែរទៅកាន់ទឹកដីឡាវ និងថៃសព្វថ្ងៃ។ ការបង្រួបបង្រួមនេះបានធ្វើឱ្យអាណាចក្រខ្មែរក្លាយជាមហាអំណាចនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
## ២. ការកសាងអង្គរវត្ត
– ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកផ្តួចផ្តើមកសាង**ប្រាសាទអង្គរវត្ត** ដែលជាប្រាសាទដ៏ធំបំផុត និងជានិមិត្តរូបនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។ ទោះបីជាការសាងសង់ប្រាសាទនេះត្រូវបានបញ្ចប់នៅសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (ឬខ្លះថាជាព្រះបាទឧទ័យអាទិត្យវរ្ម័នទី២) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានដាក់គ្រឹះសម្រាប់ការសាងសង់នេះ។
– ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ព្រះវិស្ណុ និងជាសក្ខីភាពនៃសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម និងសាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទនេះមិនត្រឹមតែជាកន្លែងថ្វាយបង្គំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល និងវប្បធម៌។
## ៣. ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
– **បណ្តាញជលសាស្ត្រ**៖ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានផ្តោតលើការកសាងប្រព័ន្ធជលសាស្ត្រ ដូចជា បារាយណ៍ និងអាងស្តុកទឹក ដើម្បីគាំទ្រកសិកម្ម និងផ្តល់ទឹកសម្រាប់ប្រជាជន។ បារាយណ៍ខាងលិច (West Baray) ដែលជាអាងទឹកដ៏ធំបំផុតនៅអង្គរ ត្រូវបានសាងសង់ និងពង្រីកនៅសម័យនេះ ដើម្បីគាំទ្រការដាំដុះស្រូវ។
– **ផ្លូវ និងស្ពាន**៖ ព្រះអង្គបានសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ និងស្ពានដើម្បីភ្ជាប់ក្រុងយសោធបុរៈ (អង្គរ) ជាមួយតំបន់ជុំវិញ ដែលជួយសម្រួលដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងការធ្វើដំណើរ។
## ៤. ការលើកស្ទួយសាសនា និងវប្បធម៌
– ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ គឺជាអ្នកគោរពព្រហ្មញ្ញសាសនា (ហិណ្ឌូសាសនា) ដោយផ្តោតលើព្រះវិស្ណុ។ ព្រះអង្គបានឧទ្ទិសប្រាសាទអង្គរវត្តដល់ព្រះវិស្ណុ ដែលបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពរុងរឿងនៃសាសនា និងសិល្បៈ។
– ព្រះអង្គក៏បានលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការអភិវឌ្ឍសិល្បៈ និងវប្បធម៌ ដែលអាចឃើញបានតាមរយៈការឆ្លាក់រូបភាពនៅប្រាសាទ ដែលបង្ហាញពីរឿងរាមាយណៈ និងមហាភារតៈ។
## ៥. ការបន្សល់សិលាចារឹក
– សិលាចារឹកនៅប្រាសាទផ្សេងៗ ដូចជា សិលាចារឹកនៅប្រាសាទភ្នំបាខែង និងប្រាសាទអង្គរវត្ត បានកត់ត្រាពីស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ។ សិលាចារឹកទាំងនេះផ្តល់ព័ត៌មានសំខាន់អំពីការគ្រប់គ្រង សង្គ្រាម និងការសាងសង់របស់ព្រះអង្គ។
– សិលាចារឹកបានបញ្ជាក់ពីភាពឆ្នើមនៃការគ្រប់គ្រង និងការយកចិត្តទុកដាក់របស់ព្រះអង្គចំពោះប្រជាជន។
## សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ទោះបីជាព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ មិនមែនជាអ្នកកសាងអង្គរឡើងមុនគេបង្អស់ (គឺជាព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដែលបានបង្កើតក្រុងយសោធបុរៈ) ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរ និងដាក់គ្រឹះសម្រាប់ភាពរុងរឿងនៃអាណាចក្រអង្គរ។ កេរតំណែលរបស់ព្រះអង្គ ជាពិសេសប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រព័ន្ធជលសាស្ត្រ និងការពង្រីកអាណាចក្រ បានធ្វើឱ្យអរិយធម៌ខ្មែរឈានដល់កម្រិតកំពូល។ ស្នាព្រះហស្តទាំងនេះនៅតែជាមោទនភាពជាតិ និងជាសក្ខីភាពនៃភាពឆ្នើមរបស់កូនខ្មែរសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។
