ប្រាសាទអង្គរវត្ត គឺជាប្រាសាទហិណ្ឌូ-ពុទ្ធសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការ UNESCO តាំងពីឆ្នាំ១៩៩២។ ប្រាសាទនេះមានទំហំ១៦២.៦ហិកតា និងត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោក Guinness ថាជាសំណង់សាសនាដ៏ធំបំផុត។ វាជានិមិត្តរូបនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅលើទង់ជាតិកម្ពុជាតាំងពីឆ្នាំ១៨៦៣។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានសាងសង់ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ១១១៣ ដល់ប្រហែលឆ្នាំ១១៥០) ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១១២២ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១១៥០ នៅក្នុងរាជធានីបុរាណយសោធរបុរៈ (អង្គរសព្វថ្ងៃ)។ ដើមឡើយ វាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ព្រះវិស្ណុនៃសាសនាហិណ្ឌូ ប៉ុន្តែក្រោយមកនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២ វាត្រូវបានប្តូរទៅជាប្រាសាទពុទ្ធសាសនា ក្រោមការគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដោយមានឥទ្ធិពលពីព្រះមហេសីឥន្ទ្រទេវី ដែលជាអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ នៅឆ្នាំ១១៧៧ ប្រាសាទត្រូវបានវាយប្រហារដោយចាម ហើយបន្ទាប់មកវាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពុទ្ធសាសនាដល់សព្វថ្ងៃ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៣-១៤ មានការទស្សនាពីបេសកជនចិនដូចជា ចូវ តាគួន និង ជឹង ហេ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៧ មានការតាំងទីលំនៅរបស់ព្រះសង្ឃជប៉ុន ដែលអ្នកធ្វើដំណើរ Ukondayu Kazufusa បានប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរនៅទីនោះក្នុងឆ្នាំ១៦៣២។ ប្រាសាទត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញដោយជនជាតិអឺរ៉ុបនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ដោយព័រទុយហ្គាល់ António da Madalena ក្នុងឆ្នាំ១៥៨៦ និងត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅលោកខាងលិចដោយអ្នកធម្មជាតិវិទូបារាំង Henri Mouhot ក្នុងឆ្នាំ១៨៦០។
ស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទអង្គរវត្តតំណាងឱ្យស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ជាពិសេសរចនាបថអង្គរវត្ត ដែលរួមបញ្ចូលគំនិតប្រាសាទភ្នំ និងប្រាសាទមានសួនច្បារ។ វាត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីតំណាងឱ្យភ្នំមេរូ ដែលជាលំនៅដ្ឋានរបស់ទេវតានៅក្នុងទេវកថាហិណ្ឌូ ជាមួយនឹងប៉មកណ្តាល៥ តំណាងឱ្យកំពូលភ្នំទាំង៥ ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំង និងខ្សែទឹកវែងជាង៥គីឡូម៉ែត្រ។ ប្រាសាទមានសួនច្បារចតុកោណ៣ជាន់ ដែលខ្ពស់ជាងគ្នាមួយជាន់ៗ ព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំងខាងក្រៅវែង៣.៦គីឡូម៉ែត្រ។ ប្រាសាទនេះបែរមុខទៅទិសខាងលិច ដែលខុសពីប្រាសាទខ្មែរភាគច្រើន ហើយអាចជាសញ្ញាថាវាជាប្រាសាទសព។ ធាតុតុបតែងរួមមានប៉មរាងផ្កាឈូក សួនច្បារពាក់កណ្តាល សួនច្បារតាមអ័ក្ស និងរាបស្មើរាងកាក់កង។ ការសាងសង់ប្រើប្រាស់ថ្មភក់ពីភ្នំគូលែន ចម្ងាយ៤០គីឡូម៉ែត្រ ដឹកជញ្ជូនតាមប្រឡាយទឹក ជាមួយនឹងថ្ម៥ទៅ១០លានដុំ ដែលមានទម្ងន់រហូតដល់១.៥តោន ភ្ជាប់គ្នាដោយសារធាតុស្អិតធម្មជាតិ ឬកំបោរ។ រូបចម្លាក់បែបផ្ទាំងរូបគំនូរ រួមមានឈុតឆាកពីរាមាយណៈ មហាភារតៈ ដូចជាសមរភូមិលង្កា គុរុក្សេត្រ និងកូរសមុទ្រទឹកដោះ ជាមួយនឹងទេវតាជាង១៧៩៦។
សារៈសំខាន់
ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានកោតសរសើរចំពោះភាពធំធេង ភាពសុខដុម និងរូបចម្លាក់ទូលំទូលាយ ដែលតំណាងឱ្យយុគសម័យសន្តិភាពថ្មីក្រោមការគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២។ វាមានការរចនាដែលភ្ជាប់នឹងវដ្តព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ រួមទាំងការតម្រង់ទៅព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃសមភូមិវស្សា។ ឈ្មោះដើមប្រហែលជា វ្រះវិស្ណុលោក ឬ បរមវិស្ណុលោក មានន័យថា “លំនៅដ្ឋានដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះវិស្ណុ” និងអាចជាកន្លែងឧទ្ទិសដល់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ក្រោយពីព្រះអង្គសោយទីវង្គត់។
ទីតាំងនិងស្ថានភាព UNESCO
ប្រាសាទស្ថិតនៅសៀមរាប ជាផ្នែកមួយនៃតំបន់អង្គរ ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក UNESCO ក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោមលេខយោង៦៦៨ និងត្រូវបានដកចេញពីបញ្ជីគ្រោះថ្នាក់នៅឆ្នាំ២០០៤។ តំបន់នេះត្រូវបានការពារក្រោមលក្ខខណ្ឌ i, ii, iii, និង iv។
ការទេសចរណ៍និងការអភិរក្ស
ប្រាសាទអង្គរវត្តទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។ ការអភិរក្សត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយគណៈកម្មាធិការអន្តរជាតិសម្រាប់ការការពារ និងអភិវឌ្ឍតំបន់អង្គរ (ICC-Angkor) ដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ក្រោមអង្គការ UNESCO ជាមួយការរួមចំណែកពីប្រទេសបារាំង ជប៉ុន ឥណ្ឌា អាល្លឺម៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក កូរ៉េខាងត្បូង ចិន និងអ៊ីតាលី។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះរួមមានការជួសជុលដោយអង្គការដូចជា École française d’Extrême-Orient របស់បារាំង និង Archaeological Survey of India។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ប្រាសាទអង្គរវត្តមិនត្រឹមតែជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជានិមិត្តរូបនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងសាសនារបស់ប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ការទស្សនាប្រាសាទនេះគឺជាឱកាសដើម្បីស្វែងយល់ពីអតីតកាលដ៏រុងរឿង និងរួមចំណែកក្នុងការអភិរក្សវាសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។