ខេត្តក្រុងខ្មែរដែលបាត់បង់ពីជំនាន់មុន៖ កូនខ្មែរគួរចងចាំ

ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរបានឆ្លងកាត់រយៈពេលដ៏វែងឆ្ងាយ ដែលពោរពេញទៅដោយភាពរុងរឿង និងបញ្ហាប្រឈម។ ក្នុងនោះ ការបាត់បង់ទឹកដីជាច្រើនទៅឱ្យប្រទេសជិតខាងគឺជាទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ឈឺចាប់មួយសម្រាប់ជនជាតិខ្មែរ។ ខេត្ត ក្រុង កោះ កំពង់ផែ និងប្រាសាទជាច្រើនដែលធ្លាប់ជាផ្នែកនៃព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរបុរាណបានបាត់បង់ទៅឱ្យប្រទេសឡាវ សៀម (ថៃ) និងវៀតណាម ដោយសារសង្គ្រាម កិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ និងការឈ្លានពាន។ អត្ថបទនេះនឹងរៀបរាប់អំពីទឹកដីខ្មែរដែលបាត់បង់ទាំងនោះ ដើម្បីឱ្យកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយចងចាំ និងយល់ដឹងពីអតីតកាលនៃដូនតា។

១. ទឹកដីខ្មែរបាត់បង់ទៅឱ្យឡាវ: ៦ ខេត្ត

ប្រទេសឡាវ ដែលជាប្រទេសជិតខាងភាគខាងជើងនៃកម្ពុជា បានទទួលទឹកដីខ្មែរមួយចំនួនក្នុងសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ និង១៩។ ខេត្តទាំង ៦ ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែររួមមាន៖

• ខេត្តចំប៉ាសក្តិ (Champasak)
• ខេត្តអាត្តពឺ (Attapeu)
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
• ខេត្តសេកុង (Sekong)
• ខេត្តសាវ៉ាន់ណាខេត (Savannakhet ផ្នែកខ្លះ)
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
• ខេត្តខាំមួន (Khammouane ផ្នែកខ្លះ)
• ខេត្តបលិខាំសៃ (Bolikhamxai ផ្នែកខ្លះ)
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ទឹកដីទាំងនេះធ្លាប់ជាផ្នែកនៃអាណាចក្រខ្មែរនៅសម័យអង្គរ និងសម័យក្រោយអង្គរ។ ការបាត់បង់ទឹកដីទាំងនេះភាគច្រើនកើតឡើងដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ឡាវ និងឥទ្ធិពលបារាំងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដែលបានកំណត់ព្រំដែនថ្មីនៅឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន។ សុភាសិតខ្មែរ៖ «ទឹកហូរចេញ ពិបាកនឹងហូរចូល» ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបាត់បង់ទឹកដីដែលពិបាកនឹងទាមទារមកវិញ។

២. ទឹកដីខ្មែរបាត់បង់ទៅឱ្យសៀម (ថៃ): ៣៦ ខេត្ត និង ១ ក្រុង

ប្រទេសសៀម (ថៃបច្ចុប្បន្ន) បានទទួលទឹកដីខ្មែរយ៉ាងច្រើនជាងគេ ដែលភាគច្រើនកើតឡើងនៅសម័យក្រោយអង្គរ (សតវត្សរ៍ទី១៣-១៩) តាមរយៈសង្គ្រាម និងសន្ធិសញ្ញាជាមួយបារាំង។ យោងតាមប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ ខេត្ត និងក្រុងខ្មែរដែលបាត់បង់រួមមាន ៣៦ ខេត្ត និង ១ ក្រុង ដែលសំខាន់ៗមាន៖

• ខេត្តស៊ីសាកេត (Sisaket)
• ខេត្តសុរិន្ទ (Surin)
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
• ខេត្តនគររាជសីមា (Nakhon Ratchasima)
• ខេត្តបុរីរម្យ (Buriram)
• ខេត្តឧបលរាជធានី (Ubon Ratchathani)
• ខេត្តអមនាចរន (Amnat Charoen)
• ខេត្តមហាសារខាម (Maha Sarakham)
• ខេត្តឧត្តរធានី (Udon Thani)
• ខេត្តខុនកែន (Khon Kaen)
• ខេត្តឡើយ (Loei)
• ខេត្តផែន (Phrae)
• ខេត្តនគរស័វណ្ណ (Nakhon Sawan)
• ខេត្តសុខោទ័យ (Sukhothai)
• ខេត្តភិច្ឆិត (Phichit)
• ខេត្តភិតសានុឡោក (Phitsanulok)
• ខេត្តខេតកែវ (Khet Kaeo ឬ Chiang Mai ផ្នែកខ្លះ)
• ខេត្តប្រាសាទថ្មពួក (ផ្នែកនៃប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ)
• និងខេត្តផ្សេងទៀតដែលគ្របដណ្តប់តំបន់ឥសាន (Isan) និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។
• ក្រុង ១៖ ក្រុងអយុធ្យា (Ayutthaya) ដែលធ្លាប់ជាផ្នែកនៃឥទ្ធិពលខ្មែរមុនការកកើតនៃនគរអយុធ្យា។

ការបាត់បង់ទឹកដីទាំងនេះចាប់ផ្តើមតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៣ នៅពេលអាណាចក្រសៀមចាប់ផ្តើមពង្រីកអំណាច និងបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៩ ជាពិសេសតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ដូចជាសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៧។ ប្រាសាទដូចជា ប្រាសាទតាមាន់ធំ នៅខេត្តឧត្តរមានជ័យក៏ជាឧទាហរណ៍នៃទឹកដីដែលនៅតែមានជម្លោះរហូតដល់សម័យទំនើប។ សុភាសិតខ្មែរ៖ «ខ្លាំងឈ្នះខ្សោយ ធំឈ្នះតូច» ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបាត់បង់ទឹកដីដោយសារកម្លាំងអំណាចរបស់សៀម។

៣. ទឹកដីខ្មែរបាត់បង់ទៅឱ្យវៀតណាម: ២០ ខេត្ត ក្រុង ១ កោះ ២ កំពង់ផែ ២ និងប្រាសាទ ១

ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​

ប្រទេសវៀតណាមបានទទួលទឹកដីខ្មែរយ៉ាងច្រើននៅភាគខាងត្បូង ដែលគេស្គាល់ថាជា «កម្ពុជាក្រោម» ឬ Cochinchina។ ការបាត់បង់ទឹកដីនេះចាប់ផ្តើមតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៦ និងបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៩ ដោយសារការពង្រីកទឹកដីរបស់នគរដាយវៀត និងអាណានិគមបារាំង។ ទឹកដីដែលបាត់បង់រួមមាន៖

• ២០ ខេត្ត៖
  • ខេត្តត្រពាំង
  • ខេត្តឃ្លាំង
  • ខេត្តក្រមួនស
  • ខេត្តមាត់ជ្រូក
  • ខេត្តពលលាវ
  • ខេត្តទឹកខ្មៅ
  • ខេត្តពាមបន្ទាយមាស
  • ខេត្តព្រែកឬស្សី
  • ខេត្តលុងហោរ
  • ខេត្តពាមបារាជ
  • ខេត្តរោងដំរី
  • ខេត្តទួលតាមោក
  • ខេត្តផ្សាដែក
  • ខេត្តមេ ស
  • ខេត្តចង្វាត្រពាំង
  • ខេត្តព្រះសួគ៌ា
  • ខេត្តកោះគង
  • ខេត្តកំពង់ឬស្សី
  • ខេត្តកំពង់គោ
  • ខេត្តអូរកាប់
• ក្រុង ១៖ ក្រុងព្រៃនគរ (បច្ចុប្បន្ន Ho Chi Minh City ឬ Saigon)
• កោះ ២៖
  • កោះត្រល់ (Phú Quốc)
  • កោះត្រពាំង (Côn Đảo)
• កំពង់ផែ ២៖
  • កំពង់ផែហាទៀន (Hà Tiên Port)
  • កំពង់ផែសមុទ្រសរ (Kiên Giang Port)
• ប្រាសាទ ១៖ ប្រាសាទបាភ្នំ (ឬ Bà Đen នៅ Tây Ninh)

ការបាត់បង់ទឹកដីទាំងនេះភាគច្រើនកើតឡើងតាមរយៈការពង្រីកទឹកដី(Nam Tiến) របស់វៀតណាម និងកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយបារាំងនៅសតវតស៍ទី១៩។ កម្ពុជាក្រោមនៅតែជាប្រធានបទដ៏រសើបសម្រាប់ជនជាតិខ្មែរ ដែលចាត់ទុកទឹកដីនេះជាផ្នែកនៃមរតកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លួន។ សុភាសិតខ្មែរ៖ «ទឹកដីបាត់ បេះដូងនៅចាំ» បង្ហាញពីការនឹករលឹកទឹកដីដែលបាត់បង់។

មូលហេតុនៃការបាត់បង់ទឹកដី

ការបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរទៅឱ្យប្រទេសជិតខាងមានមូលហេតុចម្បងៗដូចជា៖

• សង្គ្រាម និងការឈ្លានពាន៖ អាណាចក្រខ្មែរបានចុះខ្សោយបន្ទាប់ពីសម័យអង្គរ ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជិតខាងដូចជា សៀម និងដាយវៀត ទាញយកឱកាសឈ្លានពាន។
• ជម្លោះផ្ទៃក្នុង៖ ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង និងការប្រកួតប្រជែងរាជ្យបានធ្វើឱ្យខ្មែរចុះខ្សោយ ដែលជួយសម្រួលដល់ការបាត់បង់ទឹកដី។
• អាណានិគមបារាំង៖ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ បារាំងបានកំណត់ព្រំដែនថ្មីនៅឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ដែលធ្វើឱ្យខេត្តខ្មែរជាច្រើនត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យសៀម និងវៀតណាម។
• កិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ៖ សន្ធិសញ្ញាដូចជា សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម (១៩៦៧) និងកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយវៀតណាមបានបញ្ជាក់ពីការបាត់បង់ទឹកដីជាផ្លូវការ។

សារៈសំខាន់នៃការចងចាំ

ការចងចាំទឹកដីខ្មែរដែលបាត់បង់មានសារៈសំខាន់សម្រាប់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយដើម្បី៖

• រក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ៖ ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិសាស្ត្រជួយពង្រឹងមោទនភាពជាតិ និងការរួបរួម។
• រៀនពីអតីតកាល៖ ការសិក្សាពីមូលហេតុនៃការបាត់បង់ទឹកដីជួយការពារកំហុសដដែលនៅអនាគត។
• លើកកម្ពស់ការអប់រំ៖ ការបង្រៀនប្រវត្តិសាស្ត្រនេះនៅសាលារៀនជួយឱ្យក្មេងជំនាន់ថ្មីស្វែងយល់ពីមរតកដូនតា។
  សុភាសិតខ្មែរ៖ «ចេះចាំប្រវត្តិ បានឈ្នះអនាគត» រំឮកថា ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រជួយឱ្យយើងឈានទៅរកអនាគតដ៏ល្អប្រសើរ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ខេត្ត ៦២ ក្រុង ២ កោះ ២ កំពង់ផែ ២ និងប្រាសាទ ១ ដែលបាត់បង់ទៅឱ្យឡាវ (៦ ខេត្ត) សៀម (៣៦ ខេត្ត និង ១ ក្រុង) និងវៀតណាម (២០ ខេត្ត ក្រុង ១ កោះ ២ កំពង់ផែ ២ និងប្រាសាទ ១) គឺជាស្នាមរបួសនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ។ ទោះបីជាទឹកដីទាំងនេះលែងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កម្ពុជាក៏ដោយ ក៏បេះដូងកូនខ្មែរនៅតែចងចាំមរតកនៃដូនតា។ ស្របនឹងសុភាសិតខ្មែរ «ស្នាមប្រវត្តិនៅចាំ ទឹកដីខ្មែរនៅជាបេះដូង» កូនខ្មែរគួរចងចាំ និងបន្តសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ និងកសាងអនាគតប្រទេសជាតិឱ្យរឹងមាំ។ ចែករំលែកអត្ថបទនេះដើម្បីឱ្យកូនខ្មែរគ្រប់រូបចងចាំ! 📜 #Knongsrok