តើការដេកមមើល និងការភ័យខ្លាចពេលគេងជាអ្វី?
យោងតាមអត្ថបទពី Harvard Health Publishing ដែលមានចំណងជើងថា “Sleepwalking and Sleep Terrors” ការដេកមមើល (sleepwalking) និងការភ័យខ្លាចពេលគេង (sleep terrors) គឺជាបញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងការគេង ដែលកើតឡើងអំឡុងដំណាក់កាលនៃការគេងជ្រៅ។ អត្ថបទនេះនឹងពន្យល់ពីនិយមន័យ មូលហេតុ និងវិធីគ្រប់គ្រងបញ្ហាទាំងនេះ។
ការដេកមមើល (Sleepwalking)
ការដេកមមើលគឺជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលម្នាក់ដើរ ឬធ្វើចលនាផ្សេងៗដែលហាក់ដូចជាមានគោលបំណង ប៉ុន្តែកើតឡើងនៅពេលដែលពួកគេស្ថិតក្នុងស្ថានភាពភ្ញាក់ផ្នែកខ្លះពីការគេងជ្រៅ។ ផ្ទុយពីជំនឿទូទៅ ការដើរសុបិនមិនមែនជាការសម្តែងនូវសុបិននោះទេ ព្រោះវាមិនកើតឡើងអំឡុងដំណាក់កាលសុបិន (REM sleep)។
- រោគសញ្ញា៖
- ដើរទៅមក ឬធ្វើសកម្មភាពដូចជាការរៀបចំវត្ថុ ឬបើកទ្វារ។
- ភ្នែកបើក ប៉ុន្តែមិនស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពដឹងខ្លួនពេញលេញ។
- មិនឆ្លើយតបនឹងការនិយាយ ឬហៅឈ្មោះ។
- មិនចាំអ្វីដែលបានកើតឡើងនៅពេលភ្ញាក់ឡើង។
- មូលហេតុ៖
- កត្តាហ្សែន (ប្រវត្តិគ្រួសារនៃការដើរសុបិន)។
- ការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬភាពតានតឹង។
- ការប្រើថ្នាំមួយចំនួន ឬអាល់កុល។
- ជំងឺទាក់ទងនឹងការគេងផ្សេងទៀត ដូចជាជំងឺផ្អាកដង្ហើមពេលគេង (sleep apnea)។
ការភ័យខ្លាចពេលគេង (Sleep Terrors)
ការភ័យខ្លាចពេលគេងគឺជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលម្នាក់ស្រែក ភ័យខ្លាច ឬបង្ហាញអាកប្បកិរិយាដែលបង្ហាញពីភាពតក់ស្លុតខ្លាំង ខណៈពេលដែលនៅតែស្ថិតក្នុងការគេងជ្រៅ។ វាខុសពីសុបិន្តអាក្រក់ (nightmares) ព្រោះអ្នកជួបបទពិសោធន៍នេះមិនចាំអ្វីនៅពេលភ្ញាក់ឡើង។
- រោគសញ្ញា៖
- ស្រែក ឬយំខ្លាំង។
- អង្គុយលើគ្រែជាមួយនឹងភាពភ័យខ្លាច ឬភ្នែកសម្លឹងធំ។
- ដង្ហើមញាប់ ឬបេះដូងលោតញាប់។
- ពិបាកនឹងភ្ញាក់ ឬសម្រាក។
- មូលហេតុ៖
- ភាពតានតឹង ឬការថប់បារម្ភ។
- ការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់។
- ការប្រើថ្នាំ ឬសារធាតុរំញោច។
- បញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត ឬជំងឺផ្សេងៗ។
វិធីគ្រប់គ្រងការដេកមមើល និងការភ័យខ្លាចពេលគេង
- ធានាសុវត្ថិភាព
- សម្រាប់ការដើរសុបិន ត្រូវប្រាកដថាបន្ទប់គេងមានសុវត្ថិភាព ដូចជាការដកវត្ថុមុតស្រួច ចាក់សោទ្វារ ឬបង្អួច និងប្រើសំឡេងរោទ៍នៅទ្វារបន្ទប់។
- កុំព្យាយាមភ្ញាក់អ្នកដើរសុបិន ព្រោះអាចធ្វើឱ្យពួកគេតក់ស្លុត។ ជំនួសមកវិញ សូមណែនាំពួកគេត្រឡប់ទៅគ្រែដោយថ្នមៗ។
- បង្កើតទម្លាប់គេងល្អ
- គេងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ (៧-៩ ម៉ោងសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យ)។
- បង្កើតទម្លាប់គេងទៀងទាត់ ដោយគេង និងភ្ញាក់នៅម៉ោងដដែលជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
- ជៀសវាងការប្រើកាហ្វេអ៊ីន ឬអាល់កុលនៅពេលល្ងាច។
- គ្រប់គ្រងភាពតានតឹង
- អនុវត្តបច្ចេកទេសសម្រាក ដូចជាការធ្វើសមាធិ យូហ្គា ឬការដកដង្ហើមជ្រៅ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពតានតឹង និងការថប់បារម្ភ។
- ពិភាក្សាជាមួយអ្នកជំនាញផ្នែកសុខភាពផ្លូវចិត្ត ប្រសិនបើមានបញ្ហាផ្លូវចិត្ត។
- ការព្យាបាលដោយពន្លឺខៀវ
- ដូចដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងអត្ថបទពី Harvard Health ការប៉ះពាល់នឹងពន្លឺខៀវនៅពេលព្រឹក (២០-៣០ នាទី) អាចជួយធ្វើឱ្យវដ្តនៃការគេង-ភ្ញាក់មានស្ថិរភាព និងកាត់បន្ថយឱកាសនៃការដើរសុបិន ឬការភ័យខ្លាចពេលគេង។
- ពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ
- ប្រសិនបើការដេកមមើល ឬការភ័យខ្លាចពេលគេងកើតឡើងញឹកញាប់ ឬបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យឯកទេសខាងជំងឺគេង។ ពួកគេអាចធ្វើការពិនិត្យ ដូចជាការសិក្សាពេលគេង (sleep study) ដើម្បីរកមូលហេតុ។
- ក្នុងករណីខ្លះ ថ្នាំដូចជា trazodone (ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងអត្ថបទ Harvard Health ស្តីពីថ្នាំគេង) អាចត្រូវបានចេញវេជ្ជបញ្ជាដើម្បីគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញា។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ការដេកមមើល និងការភ័យខ្លាចពេលគេងគឺជាបញ្ហាដែលកើតឡើងអំឡុងការគេងជ្រៅ ហើយអាចបណ្តាលមកពីកត្តាផ្សេងៗ ដូចជាភាពតានតឹង ការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬកត្តាហ្សែន។ ការធានាសុវត្ថិភាព បង្កើតទម្លាប់គេងល្អ និងការគ្រប់គ្រងភាពតានតឹងអាចជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាទាំងនេះ។ ប្រសិនបើរោគសញ្ញាបន្តកើតឡើងញឹកញាប់ ការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យឯកទេសគឺចាំបាច់។ តើអ្នក ឬនរណាម្នាក់ដែលអ្នកស្គាល់ ធ្លាប់ជួបប្រទះការដេកមមើល ឬការភ័យខ្លាចពេលគេងទេ? សូមចែករំលែកបទពិសោធន៍ ឬស្វែងរកដំបូន្មានបន្ថែម!
