នៅលើពិភពលោក មានមនុស្សប្រមាណ ៣០% មានបាតជើងរាបស្មើ (សំប៉ែត)។ ជើងសំប៉ែត ដែលសម្គាល់ដោយបាតជើងរាបស្មើប៉ះដីទាំងស្រុង ជាប់ឈ្មោះមិនសូវល្អទេ ហើយគេជឿថាអាចបង្កផលរំខានដល់សុខភាព។ តើជើងសំប៉ែតពិតជាមានផលវិបាក និងគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពមែនឬ? បើមែន តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច?
ជើងសំប៉ែត (ឬហៅថា Pes Planus) គឺជាស្ថានភាពទូទៅមួយ ដែលបាតជើងមិនមានកម្ពស់ប្រអប់ (arch) គ្រប់គ្រាន់ ឬបាត់បង់ប្រអប់នោះទាំងស្រុង។ តាមការស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្ត្រ មនុស្សជាច្រើន (ជាពិសេសកុមារ) មានជើងសំប៉ែតបែបនេះ ហើយភាគច្រើនមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែនៅពេលខ្លះ ជាពិសេសនៅមនុស្សពេញវ័យ ឬករណីដែលបាតជើងស្រុតក្រោយ (acquired flatfoot) វាអាចបង្កបញ្ហាបាន។
តើជើងសំប៉ែតមានផលវិបាកដល់សុខភាពទេ?
មិនមែនគ្រប់ករណីទេ។ ជើងសំប៉ែតច្រើនជាងពាក់កណ្តាលគ្មានអាការឈឺចាប់ ឬបញ្ហាអ្វីឡើយ (ជាពិសេសប្រភេទ flexible flatfoot ដែលអាចបត់បែនបាន និងជួបច្រើននៅកុមារ)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងករណីខ្លះ ជាពិសេសបើមានការស្រុតបន្តិចម្តងៗ ឬមាន overpronation (ជើងកែកចូលខ្លាំងពេលដើរ) វាអាចប៉ះពាល់ដល់ biomechanics នៃរាងកាយ ដែលនាំឱ្យមានហានិភ័យដូចជា៖
- ឈឺប្រអប់ជើង ឬកែងជើង (heel pain ឬ plantar fasciitis)
- ឈឺកជើង ជង្គង់ ឬត្រគាក (knee, hip pain)
- ឈឺខ្នងផ្នែកខាងក្រោម (lower back pain)
- ហើម ឬឈឺសាច់ដុំ និងសរសៃពួរ (ដូចជា posterior tibial tendon dysfunction)
- បង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺរលាកសន្លាក់ (arthritis) នៅជើង ជង្គង់ ឬកជើង ជាពិសេសនៅមនុស្សចាស់
- បញ្ហាផ្សេងទៀតដូចជា bunions, hammertoes, shin splints, ឬរបួសពីការធ្វើចលនាខ្លាំង (ដូចជាកីឡា)
ការសិក្សាមួយចំនួនបង្ហាញថា មនុស្សដែលមានជើងសំប៉ែតខ្លាំង មានឱកាសឈឺជង្គង់ និងខូច cartilage នៅជង្គង់ខាងក្នុងច្រើនជាង។ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់គ្រប់គ្នាទេ ហើយគេមិនគួរយល់ថាជើងសំប៉ែត = ជំងឺធ្ងន់ធ្ងរទេ។
តើត្រូវធ្វើដូចម្តេចបើមានជើងសំប៉ែត និងមានអាការ?
បើគ្មានឈឺចាប់ ឬរំខានអ្វី ជាធម្មតាមិនចាំបាច់ព្យាបាលទេ គ្រាន់តែតាមដាន។ ប៉ុន្តែបើមានអាការ ឬចង់ការពារ អាចធ្វើតាមវិធីសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
- ពាក់ស្បែកជើងសមស្រប ជ្រើសរើសស្បែកជើងដែលមានប្រអប់ទ្រទម្ងន់ល្អ (good arch support) និង cushioning គ្រប់គ្រាន់។ ជៀសវាងស្បែកជើងរាបស្មើពេក ឬស្បែកជើងខ្ពស់។
- ប្រើ Orthotics ឬ insoles ប្រើបន្ទះស្បែកជើងពិសេស (custom orthotics ឬ over-the-counter arch supports) ដើម្បីទ្រប្រអប់ជើង កាត់បន្ថយ overpronation និងកាត់បន្ថយសម្ពាធលើជើង ជង្គង់ និងខ្នង។ នេះជាវិធីសាមញ្ញ និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ករណីភាគច្រើន។
- ហាត់ប្រាណពង្រឹងសាច់ដុំជើង ហាត់ដូចជា toe curls (ក្រវ៉ាត់ម្រាមជើងចូល), short foot exercise, ឬដើរលើខ្សាច់ ដើម្បីពង្រឹងសរសៃពួរ និងសាច់ដុំដែលទ្របាតជើង។ ការលាតសន្ធឹង Achilles tendon ក៏ជួយបាន។
- គ្រប់គ្រងទម្ងន់រាងកាយ ការធាត់ខ្លាំងបង្កើនសម្ពាធលើជើង ដូច្នេះរក្សាទម្ងន់ធម្មតា និងហាត់ប្រាណសមស្រប។
- ពិគ្រោះគ្រូពេទ្យ បើឈឺខ្លាំង ហើម ឬមានការប្រែប្រួលខ្លាំង គួរទៅជួបគ្រូពេទ្យជើង (podiatrist) ឬគ្រូពេទ្យឆ្អឹង ដើម្បីពិនិត្យ និងធ្វើការព្យាបាលបន្ថែម (ដូចជាការព្យាបាលដោយរូបវន្ត ឬករណីធ្ងន់ធ្ងរ វះកាត់)។
សរុបមក ជើងសំប៉ែតមិនមែនជាបញ្ហាគួរឱ្យភ័យខ្លាចសម្រាប់គ្រប់គ្នាទេ ប៉ុន្តែបើមានអាការ ការថែទាំត្រឹមត្រូវអាចកាត់បន្ថយផលវិបាកបានច្រើន។ បើអ្នកមានជើងសំប៉ែត សូមចាប់ផ្តើមពីស្បែកជើង និងហាត់ប្រាណសាមញ្ញ ហើយបើមានសំណួរបន្ថែម សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ។
