នេះគឺជាពាក្យសម្តីដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរស់នៅក្នុងសង្គមសម័យទំនើប ដែលពោរពេញដោយការប្រកួតប្រជែងផ្នែកសម្ភារៈនិយម និងភាពឡូយឆាយ។ តាមចិត្តវិទ្យា គំនិតនេះទាក់ទងនឹងទ្រឹស្តីសង្គមប្រៀបធៀប (Social Comparison Theory) ដែលពន្យល់ថា មនុស្សតែងតែប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយអ្នកដទៃ ដែលអាចនាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដូចជាការមិនពេញចិត្តនឹងជីវិត ឬការកើនឡើងនៃសម្ភារៈនិយម។ ផ្ទុយទៅវិញ ការផ្តោតលើការប្រជែងជាមួយខ្លួនឯង ឬ «ព្រេងវាសនា» របស់ខ្លួន គឺជាវិធីដែលជំរុញការរីកចម្រើនផ្ទាល់ខ្លួន និងសុខភាពផ្លូវចិត្តល្អជាង ដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងខាងក្នុង (Internal Locus of Control)។ សូមឱ្យយើងស្វែងយល់បន្ថែមអំពីការប្រៀបធៀបទាំងពីរនេះ។
ការប្រកួតប្រជែងភាពឡូយឆាយក្នុងសង្គម៖ ផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្ត
នៅក្នុងសង្គមដែលសង្កត់ធ្ងន់លើសម្ភារៈនិយម ដូចជាការបង្ហាញភាពឡូយឆាយតាមបណ្តាញសង្គម មនុស្សតែងតែធ្វើការប្រៀបធៀបឡើងលើ (Upward Social Comparison) ជាមួយអ្នកដែលហាក់ដូចជាមានជីវិតល្អជាង។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា នេះអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃការមិនពេញចិត្តនឹងជីវិត ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការកើនឡើងនៃតម្លៃសម្ភារៈនិយម។ ឧទាហរណ៍ ការប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយអ្នកដទៃលើបណ្តាញសង្គមអាចធ្វើឱ្យមានការសង្ស័យខ្លួនឯង និងការប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួន។ លើសពីនេះ ការផ្តោតលើការប្រកួតប្រជែងខាងក្រៅអាចនាំឱ្យមានស្ត្រេស និងការថប់បារម្ភ ព្រោះវាធ្វើឱ្យយើងមានអារម្មណ៍ថាគ្រប់គ្រងលើជីវិតខ្លួនឯងតិចតួច។
ការប្រជែងនឹងព្រេងវាសនាខ្លួនឯង៖ ការរីកចម្រើនផ្ទាល់ខ្លួន
ផ្ទុយទៅវិញ ការផ្តោតលើការប្រជែងជាមួយខ្លួនឯង ឬការគ្រប់គ្រងព្រេងវាសនាផ្ទាល់ខ្លួន គឺជាសញ្ញានៃការគ្រប់គ្រងខាងក្នុង (Internal Locus of Control) ដែលជឿថាសកម្មភាពផ្ទាល់ខ្លួនអាចផ្លាស់ប្តូរជីវិត។ តាមការស្រាវជ្រាវ មនុស្សដែលមានការគ្រប់គ្រងខាងក្នុងខ្ពស់ជារឿយៗមានកម្លាំងចិត្តខ្លាំងជាង រីកចម្រើនលឿនជាង និងមានសុខភាពផ្លូវចិត្តល្អជាង ព្រោះពួកគេផ្តោតលើការកែលម្អខ្លួនឯងជាជាងការប្រៀបធៀបជាមួយអ្នកដទៃ។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ការផ្តោតលើការរីកចម្រើនផ្ទាល់ខ្លួនជួយកាត់បន្ថយស្ត្រេស និងបង្កើនការសន្តោសនឹងជីវិត ព្រោះវាលើកកម្ពស់ការរៀនសូត្រ និងការសម្របខ្លួន។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងកីឡា ឬការអភិវឌ្ឍផ្ទាល់ខ្លួន ការប្រកួតប្រជែងជាមួយខ្លួនឯងជួយបង្កើតក្រុមការងារ និងគំនិតច្នៃប្រឌិត។
ដំបូន្មានដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈ
ដើម្បីរស់នៅដោយមិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយការប្រកួតប្រជែងសង្គម សូមអនុវត្តដំបូន្មានទាំងនេះ៖
- កំណត់គោលដៅផ្ទាល់ខ្លួន៖ ផ្តោតលើការកែលម្អជំនាញ ឬសុខភាពខ្លួនឯង ជាជាងការប្រៀបធៀបជាមួយអ្នកដទៃ។ នេះជួយបង្កើតការគ្រប់គ្រងខាងក្នុង។
- កាត់បន្ថយការប្រើបណ្តាញសង្គម៖ កំណត់ពេលវេលាដើម្បីជៀសវាងការប្រៀបធៀបដែលនាំឱ្យមានផលអវិជ្ជមាន។
- អនុវត្តការស្មឹងស្មាធិ៖ ជួយឱ្យផ្តោតលើបច្ចុប្បន្ន និងដឹងគុណចំពោះអ្វីដែលមាន។
- ស្វែងរកការគាំទ្រ៖ និយាយជាមួយមិត្តភក្តិ ឬអ្នកជំនាញផ្លូវចិត្ត បើការប្រៀបធៀបសង្គមប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។
- រៀនពីកំហុស៖ ប្រែក្លាយបទពិសោធន៍អតីតកាលទៅជាមេរៀនសម្រាប់ការរីកចម្រើន។
សរុបមក ការរស់នៅក្នុងសង្គមដែលពោរពេញដោយការប្រកួតប្រជែងភាពឡូយឆាយអាចធ្វើឱ្យមានស្ត្រេស ប៉ុន្តែការផ្តោតលើការប្រជែងជាមួយខ្លួនឯងជួយបង្កើតជីវិតដែលមានន័យ និងរីកចម្រើន។ បើអ្នកមានអារម្មណ៍ថាកំពុងតស៊ូជាមួយរឿងនេះ សូមស្វែងរកជំនួយពីអ្នកជំនាញ។
