ក្នុងកំណប់ទ្រព្យនៃទស្សនវិជ្ជាជីវិតរបស់បុព្វបុរសយើងមានសុភាសិតមួយពោលថា “ការអភ័យទោសឲ្យអ្នកដទៃ គឺដូចជាការស្រឡាញ់ខ្លួនឯង”។ ពាក្យនេះហាក់ដូចជាសាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានន័យយ៉ាងជ្រាលជ្រៅអំពីរបៀបប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកដទៃ និងរក្សាព្រលឹងរបស់ខ្លួនឯងឲ្យបានសុខសាន្ត។ ការអភ័យទោសមិនត្រឹមតែជាទង្វើដ៏ថ្លៃថ្នូសម្រាប់អ្នកដទៃនោះទេ ប៉ុន្តែសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតនោះ វាគឺជាថ្នាំព្យាបាលដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ខ្លួនយើង។
១.ការអភ័យទោសដើម្បីដោះលែងព្រលឹង
ការអភ័យទោស គឺជាការសម្រេចចិត្តបោះបង់ការអន់ចិត្ត មិនត្រូវបណ្តោយឱ្យអារម្មណ៍អវិជ្ជមានមកគ្របដណ្ដប់លើជីវិតរបស់អ្នកឡើយ។ នៅពេលដែលយើងរក្សាការស្អប់ខ្ពើម ចិត្តរបស់យើងតែងតែគ្របដណ្តប់ដោយភាពធ្ងន់ និងអស់កម្លាំង។ បុរាណបានយល់យ៉ាងច្បាស់ ដូច្នេះហើយបានទូន្មានថា៖ ការអភ័យទោសគឺត្រូវដោះសោបេះដូងជាមុនសិន។
ជីវិតប្រៀបដូចជាដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយ នោះសេចក្តីស្អប់គឺដូចជាឥវ៉ាន់ធ្ងន់ ស្ពាយវាកាន់តែយូរ យើងនឹងកាន់តែនឿយហត់។ លុះត្រាតែអ្នកទុកវាចោល ទើបអ្នកអាចដើរបានដោយស្រាលខ្លួន និងរីករាយនឹងរឿងល្អៗនៅខាងមុខដោយមានក្តីសុខ។ ដូច្នេះហើយ ទោះបីមិនមែនសម្រាប់អ្នកដទៃក៏ដោយ អ្នកត្រូវតែអត់ទោសឱ្យខ្លួនឯង ដើម្បីលះបង់បន្ទុកលើព្រលឹងរបស់អ្នក។
២.ការអភ័យទោសជួយព្យាបាលរបួសផ្លូវចិត្ត
កំហឹង និងការអាក់អន់ចិត្តរយៈពេលវែងអាចនាំឱ្យមានភាពតានតឹង ការគេងមិនលក់ និងសុខភាពមិនល្អ។ ចិត្តសាស្រ្តបានបង្ហាញថា ការអភ័យទោសជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធឈាម ធ្វើអោយស្មារតីរបស់អ្នកប្រសើរឡើង និងបង្កើនសមត្ថភាពផ្តោតអារម្មណ៍របស់អ្នក។
បុរាណបាននិយាយថា៖ «ការអន់ចិត្តប្រៀបដូចជាផឹកថ្នាំពុល ធ្វើបាបតែខ្លួនឯង»។ ការអភ័យទោសគឺជាវិធីមួយសម្រាប់យើងក្នុងការរុំរបួសផ្លូវចិត្តរបស់យើង ដើម្បីឱ្យចិត្តរបស់យើងបានស្ងប់ ហើយរាងកាយរបស់យើងកាន់តែមានសុខភាពល្អ។ ការអន់ចិត្តកំពុងធ្វើឱ្យខ្លួនឯងរងទុក្ខម្ដងទៀតដោយសារកំហុសអ្នកដទៃ។
៣.ការអភ័យទោសជួយយើងឱ្យរីកចម្រើន និងរឹងមាំ
ការអភ័យទោសមិនមែនមានន័យថាទន់ខ្សោយ ឬ ទទួលយករាល់កំហុសរបស់អ្នកដទៃនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ មានតែមនុស្សខ្លាំង និងឆ្លាតវៃប៉ុណ្ណោះដែលមានភាពក្លាហានគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអភ័យទោស។ ពេលយើងអត់ទោស យើងរៀនមើលបញ្ហាពីទស្សនៈជាច្រើន ដោយយល់ថាមនុស្សគ្រប់គ្នាធ្វើខុស រួមទាំងខ្លួនយើងផងដែរ។
មនុស្សបុរាណបានចាត់ទុកការអភ័យទោសជាទម្រង់នៃ “ប្រាជ្ញា” ពីព្រោះនៅពេលដែលចិត្តរបស់យើងបើកចំហរ យើងអាចយកឈ្នះលើជម្លោះតូចៗបានយ៉ាងងាយស្រួល មិនអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេបំផ្លាញទំនាក់ទំនងល្អ ឬ ឱកាសក្នុងជីវិតឡើយ។
៤.ការអភ័យទោសដើម្បីបញ្ចេញថាមពលវិជ្ជមាន
កំហឹង និងការអាក់អន់ចិត្ត គឺជាអារម្មណ៍អវិជ្ជមានដែលបង្ហូរថាមពល។ អារម្មណ៍អវិជ្ជមានទាំងនោះ ធ្វើឱ្យយើងឆាប់ខឹង បាត់បង់ការផ្តោតអារម្មណ៍ និងធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយប្រាជ្ញា។ នៅពេលដែលយើងអភ័យទោស ថាមពលអវិជ្ជមានត្រូវបានបញ្ចេញ ផ្តល់ផ្លូវទៅកាន់សុទិដ្ឋិនិយម ការយល់ចិត្ត និងសេចក្តីអំណរនៃជីវិត។
បុរាណបានរស់នៅដោយសុខដុមជាមួយធម្មជាតិ យល់ថាការរក្សាចិត្តឲ្យបរិសុទ្ធជាវត្ថុដ៏មានតម្លៃបំផុត។ ការអភ័យទោសមិនត្រឹមតែជួយការពារព្រលឹងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់សុភមង្គលពីខាងក្នុងថែមទៀតផង។
៥.ការអភ័យទោសបើកទំនាក់ទំនងយូរអង្វែង
គ្មាននរណាម្នាក់ល្អឥតខ្ចោះនោះទេ ហើយរាល់ទំនាក់ទំនងមានការយល់ច្រឡំ ដូច្នេះការអភ័យទោសគឺចាំបាច់ណាស់។ ប្រសិនបើយើងកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងទាំងស្រុងដោយសារតែកំហុសតូចតាច យើងអាចបាត់បង់មិត្តភក្តិ សាច់ញាតិ ឬ ដៃគូសំខាន់ៗ។ ការអភ័យទោសគឺជាឱកាសមួយដើម្បីកសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញ សូម្បីតែទំនាក់ទំនងកាន់តែស៊ីជម្រៅ។
បុរាណបានបង្រៀនថា៖ ការអភ័យទោសគឺជាការបោះជំហានថយក្រោយ មិនមែនដើម្បីបាត់បង់ទេ ប៉ុន្តែដើម្បីបើកកន្លែងថ្មីសម្រាប់ទំនាក់ទំនងល្អៗ និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។
៦.ការអភ័យទោសជាអំណោយសម្រាប់ខ្លួនអ្នក
ពេលយើងអត់ទោស ប្រយោជន៍ដំបូងមិនមែនជារបស់អ្នកដទៃនោះទេ តែចំពោះខ្លួនយើងវិញ។ វាជាអារម្មណ៍នៃភាពធូរស្រាល ស្ងប់ស្ងាត់ និងសេរីភាព។ យើងលែងចងខ្លួនឯងនឹងអតីតកាល មិនបណ្តោយឲ្យរបួសចាស់រារាំងយើងមិនឲ្យឈានទៅមុខទៀតឡើយ។
មនុស្សសម័យបុរាណមានប្រាជ្ញា ពីព្រោះពួកគេដឹងថា ការអត់ទោសមិនមែនជាទង្វើនៃ “ការផ្តល់អំណោយ” ដល់អ្នកដទៃទេ ប៉ុន្តែជាការផ្ដល់អំណោយនៃសន្តិភាពដល់ចិត្តរបស់យើងផ្ទាល់៕
