ព្រះពុទ្ធទ្រង់បង្រៀនថា កាលណាសេចក្តីច្រណែនកើតឡើង វានឹងបំផ្លាញចិត្តមនុស្សដូចជាមេរោគ ធ្វើឱ្យមនុស្សវង្វេងស្មារតី និងប្រព្រឹត្តអំពើដែលធ្វើឱ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់ ។ ចូរនៅឲ្យឆ្ងាយពីមនុស្សច្រណែន និងអាក្រក់ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីសប្បុរស និងសេចក្ដីសុខសាន្តក្នុងជីវិត។ ខាងក្រោមនេះជាអំពើអាក្រក់៣យ៉ាងរបស់មនុស្សដែលអ្នកគួរនៅឲ្យឆ្ងាយ៖
១.ច្រណែន
ការច្រណែនគឺជាលក្ខណៈអាក្រក់ទូទៅបំផុតមួយក្នុងលក្ខណៈមនុស្ស។ ក្នុងជីវិត តែងតែមានមនុស្សមួយចំនួនដែលមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងមើលឃើញអ្នកដទៃល្អជាងខ្លួន។
នៅពេលដែលពួកគេឃើញសហការីរបស់ពួកគេឡើងឋានៈ និងទទួលបានប្រាក់កម្រៃ ជំនួសឱ្យការអបអរសាទរ ពួកគេនិយាយពាក្យប្រមាថពីក្រោយខ្នងរបស់ពួកគេ ថែមទាំងផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាម និងបង្កាច់បង្ខូចទៀតផង។
ពេលឃើញមិត្តភ័ក្តិរស់នៅយ៉ាងសប្បាយរីករាយ ជំនួសឱ្យការសប្បាយចិត្តសម្រាប់ពួកគេ ពួកគេពោរពេញដោយការអន់ចិត្ត និងស្វែងរកកំហុសគ្រប់ទីកន្លែង។ តាមទស្សនៈផ្លូវចិត្ត ការច្រណែនកើតចេញពីភាពអន់ខ្សោយខាងក្នុង និងមិនមានឆន្ទៈ។ នៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់មិនអាចទទួលយកបានថាអ្នកដទៃល្អជាងខ្លួនគេ ពួកគេនឹងសម្រេចបាននូវតុល្យភាពផ្លូវចិត្តដោយការមើលងាយ និងបង្កាច់បង្ខូចភាគីម្ខាងទៀត។
សេចក្តីប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា កាលបើសេចក្តីច្រណែនកើតឡើង វានឹងបំផ្លាញចិត្តមនុស្ស ដូចជាមេរោគ ធ្វើឱ្យមនុស្សវង្វេងស្មារតី និងធ្វើអំពើដែលនាំឱ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់។ ចូរនៅឲ្យឆ្ងាយពីមនុស្សច្រណែនឈ្នានីស ហើយត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ននឹងភ្លើងនៃសេចក្តីច្រណែនក្នុងចិត្ត ដើម្បីរក្សាសេចក្តីសប្បុរស និងសន្តិភាពក្នុងជីវិត។
២.លោភលន់
ការលោភលន់គឺជាអំពើអាក្រក់មួយផ្សេងទៀតនៅក្នុងធម្មជាតិរបស់មនុស្ស។ វាដូចជាប្រហោងខ្មៅដែលមិនអាចបំពេញបាន ដោយដាក់គុកមនុស្សដោយការទាមទារមិនចេះចប់។
បុរាណបានពោលថា៖ លោភប្រៀបដូចភ្លើង បើមិនទប់ទេ នោះនឹងរាលដាលពាសពេញវាលស្មៅ សេចក្តីប្រាថ្នាក៏ដូចជាទឹក បើមិនឃាត់ទេ នោះនឹងជន់លិចក្នុងលោក។
មនុស្សលោភលន់ មិនដែលស្កប់ស្កល់ តែងតែគិតចង់ទទួលបានច្រើនជាងអ្វីដែលខ្លួនមាន និងមិនចូលចិត្តអ្នកណាល្អជាងខ្លួន។ មនុស្សដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយការលោភលន់មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតនឹងត្រូវខាំមកវិញដោយសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នារបស់ពួកគេ ហើយបាត់បង់អ្វីៗទាំងអស់ដែលពួកគេធ្លាប់មានពីមុនមក។
៣.ព្រងើយកណ្តើយ
ភាពព្រងើយកន្តើយគឺជាកាំបិតដែលញាក់បេះដូងមនុស្ស និងធ្វើឱ្យពិភពលោកត្រជាក់ នេះក៏ជាអំពើអាក្រក់នៃធម្មជាតិរបស់មនុស្សផងដែរ។ នៅក្នុងសង្គមដែលកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សនេះ ភាពព្រងើយកន្តើយហាក់ដូចជាបានក្លាយជាបទដ្ឋាន។
ពេលឃើញបុរសចំណាស់ដួល អ្នកដើរកាត់ជាច្រើនជ្រើសរើសបិទភ្នែកមើល ពេលឮរឿងអ្នកដទៃមានបញ្ហា អ្នកខ្លះចាត់ទុកវាជាប្រធានបទសម្រាប់សន្ទនា ហើយមិនចង់ជួយ។
ភាពព្រងើយកន្តើយហាក់ដូចជាមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដទៃដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ វាពិតជាត្រជាក់ជាងការធ្វើអំពើអាក្រក់ទៅទៀត។
មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវតែជាអ្នកដែលត្រូវការនៅចំណុចណាមួយ។ ប្រសិនបើអ្នកព្រងើយកន្តើយនឹងការឈឺចាប់របស់អ្នកដទៃនៅថ្ងៃនេះដោយគ្មានចិត្តអាណិត អ្នកក៏អាចត្រូវបានគេព្រងើយកន្តើយនៅពេលដែលអ្នកមានបញ្ហានៅថ្ងៃក្រោយដូចគ្នា៕
